طى بودند يغوث را برداشتند و آن چنان دست بدست مىآمد تا ببنى مراد رسيد و بنى ناجيه خواستند كه آن را از ايشان بستانند ايشان پناه ببنى الحارث آوردند و آن بت در ميان ايشان بماند ، و اما يعوق بنى كهلان بعبادت او مشغول شدند و بطريق ارث ببنى همدان رسيد ، و اما نسر بنى خثعم بعبادت آن قيام مينمودند ، و اما سواع آل ذى الكلاع پرستش آن ميكردند ، و از عطا و قتاده و ثمالى روايت است كه جميع اوثان از قوم نوح بعرب رسيدند ودّ بدومة الجندل و سواع برهاط هذيل و يغوث ببنى غطيف كه از بنى مراد بودند و يعوق به همدان و نسر بآل ذى الكلاع قبيله حمير و اما لات بثقيف افتاد و عزى بسليم و غطفان و جشم و نضر و سعد كه بنى بكر بودند و امامنات بقديد و اما اساف و نائله و هبل باهل مكه و اساف برابر حجر الاسود بود و نائله مقابل ركن يمانى و هبل در جوف كعبه و آن دوازده گز بود ، القصه نوح عليه السّلام بخداى تعالى مناجات كرد كه خداوندا اكابر قوم اصاغر را گفتند كه دست از اين بتان باز مداريد . ( 24 ) - * ( وَقَدْ أَضَلُّوا ) * و بتحقيق كه گمراه كردند اين اكابر * ( كَثِيراً ) * بسيارى را از ضعفه وادانى يعنى نه همين قوم حاضر را گمراه ساختند بلكه فرق ديگر را كه قبل از اينها بودند نيز گمراه گردانيدند و آنها را بر عبادت اصنام راسخ و ثابت گردانيدند ، و گويند كه مراد كثرت اتباع زمان حالست يعنى رؤسا همهء اين مردمان را كه متصف بكثرتاند اضلال كردند ، و ميتواند بود كه ضمير راجع ببتان باشد مثل قوله تعالى رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً يعني بتان باعث اضلال ايشان شدند . * ( وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلالًا ) * عطف است بر إِنَّهُمْ عَصَوْنِي اى قال رب انهم عصونى و لا تزد الظالمين الا ضلالا ، كقولك قال زيد نودى للصلوة و صل في المسجد ، و ضلال بمعنى هلاكتست كقوله تعالى إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَسُعُرٍ پس معنى آنست كه نوح عليه السّلام گفت اى پروردگار من ميفزاى ستمكاران را مگر هلاكت و عقاب و گويند مراد بضلال تخليهء ايشانست و منع الطاف از ايشان يعنى روا مدار مگر فرو گذاشتن ايشان در باديهء خذلان و باز گرفتن الطاف از ايشان به جهت تصميم ايشان بر كفر و وقوع يأس از ايمان ايشان ، و شايد كه مراد بضلال فتنه و بليه باشد در مال و ولد و ساير مصالح دنيا نه در امر دين نه آنكه مراد اضلال او سبحانه باشد ايشان را از ايمان و امر حق زيرا كه اين نه از فعل حكيم است تعالى عن ذلك علوا كبيرا ( 25 ) - * ( مِمَّا خَطِيئاتِهِمْ ) * ماء مزيده به جهت تأكيد و تفخيم است يعنى بتحقيق و يقين كه از جهت گناهان ايشان * ( أُغْرِقُوا ) * غرقه شدند بطوفان * ( فَأُدْخِلُوا ناراً ) * پس در آورده شدند